Το Θερινό Καταφύγιο
–for English see below–
Ο Bruno Latour στο δοκίμιο ‘Down to Earth: Politics in the New Climatic Regime’ (2018) επισημαίνει: «Το ανήκειν σε μια εδαφική περιοχή είναι το φαινόμενο εκείνο που χρειάζεται, περισσότερο από όλα τ’ άλλα, αναθεώρηση και σχολαστικό επαναπροσδιορισμό: η εκμάθηση νέων τρόπων κατοίκησης της Γης είναι η μεγαλύτερή μας πρόκληση. Η επιστροφή μας στο έδαφος είναι η αποστολή της πολιτικής σήμερα.»
Ύστερα από μια πανδημία και χρόνια χωρικών περιορισμών και αποστάσεων, η παγκοσμιοποιημένη ανάγκη να κατοικήσουμε, διαφορετικά, τις πόλεις και να ζήσουμε, αυθεντικά, στην ύπαιθρο αναδύεται σταθερά. Μακριά από τον αστικό βίο, η ελληνική ύπαιθρος – γόνιμοι αγροί, άγριες βουνοπλαγιές και το ατελείωτο μπλε του αρχιπελάγους – μας περιμένει, πότε αχόρταγα, πότε νωχελικά, σε μια επιστροφή αρχέγονη, μα όχι ανεξάντλητη, που ως χρονική καταφυγή αναζητά, αέναα, το χωρικό της ταίρι: εκείνο το ‘που’ και το ‘πως’ σε άμεση συνύπαρξη.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η αρχιτεκτονική καλείται, περισσότερο από ποτέ, να λειτουργήσει ως κοινωνική και ανθρωπιστική επιστήμη: επανεξετάζοντας, προτείνοντας και (ανα)σχεδιάζοντας ένα νέο μοντέλο ζωής και συνύπαρξης μεταξύ των πλασμάτων.
Τα ελληνικά νησιά ως τόποι διαφυγής, διασύνδεσης και περισυλλογής, με έντονο πολιτισμικό φορτίο και ιστορικό βάθος, απασχολούν, ενεργά, την αρχιτεκτονική κοινότητα.
Το θερινό καταφύγιο, ως αντίβαρο μιας ολοένα και πιο εντατικής αστικής ζωής, αναδεικνύεται αναπόσπαστο κομμάτι της ευημερίας του μετανεωτερικού ανθρώπου. Στενά συνδεδεμένο με την φύση, το τοπίο της υπαίθρου και έννοιες όπως η «καλοκαιρινή ραστώνη», η «αποσύνδεση», το «slow living» και το «Dasein»*, το θερινό καταφύγιο αποτελεί μια δυναμική έννοια που αναζητά, επιτακτικά, (επανα)προσδιορισμό.
*Dasein: ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς νεολογισμούς που εισήγαγε ο Γερμανός φιλόσοφος Μάρτιν Χάιντεγκερ και σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει, ‘είμαι παρών στον κόσμο’.
Τα τελευταία χρόνια, σε εγχώριο επίπεδο, οι δυνάμεις του υπερτουρισμού** φαίνεται να καθορίζουν, ραγδαία και εν πολλοίς ανεξέλεγκτα, το τοπίο της ελληνικής πόλης και της ελληνικής υπαίθρου με έμφαση στις μητροπόλεις και στα νησιά.
**υπερτουρισμός (νεολογισμός): το πολύ μεγάλο πλήθος τουριστών που επισκέπτονται μια περιοχή, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση προβλημάτων στους κατοίκους των τουριστικών περιοχών ή προστριβών με αυτούς, που αντιλαμβάνονται τους πολλούς τουρίστες ως παράγοντα αναστάτωσης της καθημερινότητάς τους. [ορισμός από Eteron.org]
Εστιάζοντας στο αρχιπέλαγος, ο σχεδιασμός της εξοχικής κατοικίας μοιάζει να έχει χάσει το μέτρο σε επίπεδο κλίμακας, υποδομών και κατασκευαστικής λογικής κι ενσυναίσθησης.
Το καίριο ερώτημα ένα: τι γίνεται με τις Κυκλάδες;
«Έτσι, παραδόξως, η Αντίπαρος έχει τόσες πισίνες όσες η Ίος, η Σίφνος και η Σέριφος μαζί. Η Πάρος, από την άλλη πλευρά, έχει τον ίδιο αριθμό πισινών με τη Νάξο, την Ίο, τη Σίφνο, τη Σέριφο και τη Σύρο μαζί. Αν δεχτούμε τον αριθμό των πισινών ως δείκτη της τουριστικής ανάπτυξης, ο χάρτης καθιστά σαφές ότι η Πάρος, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθός της, έχει υπερβεί κατά πολύ τις δυνατότητές της όσον αφορά τις υποδομές, τη διαχείριση των αποβλήτων και τους υδάτινους πόρους.» — ομάδα Digital Paros.
▪️Χρειαζόμαστε, αλήθεια, πισίνες στο χείλος της ακρογιαλιάς;
▪️Χρειαζόμαστε, αλήθεια, υπερμεγέθεις βίλες ως θερινά καταφύγια;
▪️Χρειαζόμαστε, αλήθεια, πολυτέλεια στην καλοκαιρινή ραστώνη;
Και ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος της σχεδιαστικής κοινότητας σε όλα αυτά;
Ακολουθώντας τη σκέψη του Latour, έχει έρθει η ώρα να αντιμετωπίσουμε τον (ανα)σχεδιασμό του τόπου και του τοπίου, δραστικά και με κριτική διάθεση, ως αυτό που, ουσιαστικά, είναι: μια αναγκαία πράξη επιβίωσης κι ευημερίας για την ζωή στον πλανήτη. Στην παγκοσμιοποιημένη εποχή της απόλυτης διασύνδεσης, που διανύουμε, χρειάζεται να επιστρέψουμε στα βασικά και να επανεξετάσουμε το σύστημα [έδαφος – νερό – ενέργεια] ως το κοινό μας σημείο αναφοράς, τους πολύτιμους και όχι ανεξάντλητους φυσικούς πόρους που μας θρέφουν και στέργουν ως σύνολο, σε μια συλλογική διαβίωση, ποτέ ξεχωριστά.
Σε αυτό το κλίμα και καταμεσής των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις πυρωμένες πόλεις, που βιώνουν σταθερά όλο και περισσότερους καύσωνες μακράς διάρκειας, ακολουθεί μια σειρά από ενεργές υποθέσεις.
Πριν γίνει αρχιτεκτονική, το θερινό καταφύγιο είναι δικαίωμα και κοινωνικό αγαθό.
Αντλώντας θεωρητικές αναφορές από τα κινήματα ‘slow movement (αργό κίνημα)’ και ‘degrowth (αποανάπτυξη ή απομεγέθυνση)’, που αντιτίθενται στους φρενήρεις ρυθμούς της μητροπολιτικής ζωής στον καπιταλισμό, φανταζόμαστε μια κοινωνία και έναν πλανήτη με παύσεις, ανάσες και κενά στο μέτρο του ανθρώπου.
«(…) μια πολιτιστική επανάσταση ενάντια στην ιδέα ότι το πιο γρήγορο είναι πάντα καλύτερο. Η Slow φιλοσοφία δεν προτείνει να γίνονται τα πάντα με ρυθμούς σαλιγκαριού αλλά στην κατάλληλη ταχύτητα. Να απολαμβάνεις τις ώρες και τα λεπτά παρά, απλώς, να τα μετράς. Να κάνεις τα πάντα όσο πιο καλά γίνεται αντί όσο πιο γρήγορα γίνεται. Η προτεραιοποίηση της ποιότητας έναντι της ποσότητας στα πάντα, από τη δουλειά μέχρι το φαγητό και την διαπαιδαγώγηση.» — Carl Honoré, Καναδός δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου In Praise of Slow (2004).
Με αυτή τη συλλογιστική, το θερινό καταφύγιο διαμορφώνεται στα όρια του ουσιώδους και του απαραίτητου. Η σπηλιά του βράχου σε κάποια ακρογιαλιά. Το καλύβι καταμεσής του κάμπου. Η σκιά που κάνει το πλατάνι στην πλατεία του χωριού για να κάθονται οι μεγάλοι και να παίζουν τα παιδιά.
«Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα πάντα αλλάζουν. (…) όμως οι βασικές μας ανάγκες δεν αλλάζουν ποτέ. Η ανάγκη να σε δουν και να σε εκτιμήσουν είναι η ανάγκη του ανήκειν. Η ανάγκη για εγγύτητα, φροντίδα και αγάπη! Αυτά δίνονται μόνο μέσα από την βραδύτητα στις ανθρώπινες σχέσεις. Για να τιθασεύσουμε τις αλλαγές, πρέπει να ανακτήσουμε την βραδύτητα, την περισυλλογή και την συλλογικότητα. Εκεί θα βρούμε μια πραγματική νέα αρχή.» — Guttorm Fløistad, Νορβηγός φιλόσοφος.
Ως δικαίωμα και αγαθό, το θερινό καταφύγιο είναι, εξ’ ορισμού, κοινό, διαμοιρασμένο, βαθιά δημοκρατικό. Απαντώντας στην πανανθρώπινη ανάγκη για ξεκούραση, διακοπή κι επαναφόρτιση, κοντά στη φύση, το θερινό καταφύγιο ξεπερνάει τις έννοιες της ιδιοκτησίας και της ιδιώτευσης και αναδύεται ως ανοιχτός τόπος συναναστροφής και συνάντησης σ’ ένα δυναμικό παρόν: πολυενδεχομενικό και συμπεριληπτικό.
“Στη χώρα απ’ όπου προέρχομαι, η γενιά των παππούδων μου δεν είχε ακούσει ποτέ να γίνεται λόγος για μακροπρόθεσμη σχεδιοποίηση, για εξωτερικότητες, για μετακίνηση των ηπείρων ή για διαστολή του Σύμπαντος. Όμως, εξακολουθούσαν, και στα γηρατειά ακόμη, να φυτεύουν ελιές και κυπαρίσσια, χωρίς να τους απασχολούν ζητήματα κόστους και απόδοσης. Ήξεραν ότι θα πέθαιναν, έσκαβαν όμως τη γη για τους επερχόμενους, αλλά ίσως και για τη γη την ίδια. Ήξεραν ότι, οποιαδήποτε “ισχύ” κι αν είχαν, η ισχύς αυτή δεν είχε ευεργετικά αποτελέσματα αν αυτοί δεν υπάκουαν στις εποχές, αν δεν πρόσεχαν τους ανέμους και δεν σέβονταν την ευμετάβολη Μεσόγειο, αν δεν έκοβαν τα δέντρα την ώρα που έπρεπε και δεν άφηναν το μούστο τον καιρό που χρειαζόταν για να βράσει. Δεν σκέφτονταν με όρους απειρότητας – ίσως να μην καταλάβαιναν και την έννοια της λέξης· όμως δρούσαν, ζούσαν και πέθαιναν σε ένα χρόνο αληθινά χωρίς τέλος.” —Κορνήλιος Καστοριάδης, Έλληνας φιλόσοφος.
Δεν είναι κάθε εξοχική κατοικία ένα θερινό καταφύγιο.
«Σπίτι με κήπον» Ήθελα να ’χω ένα σπίτι εξοχικό μ’ έναν πολύ μεγάλο κήπο— όχι τόσο για τα λουλούδια, για τα δένδρα, και τες πρασινάδες (βέβαια να βρίσκονται κι αυτά· είν’ ευμορφότατα) αλλά για να ’χω ζώα. A να ’χω ζώα! Τουλάχιστον επτά γάτες— οι δυο κατάμαυρες, και δυο σαν χιόνι κάτασπρες, για την αντίθεσι. Έναν σπουδαίο παπαγάλο, να τον αγρικώ να λέγει πράγματα μ’ έμφασι και πεποίθησιν. Aπό σκυλιά, πιστεύω τρία θα μ’ έφθαναν. Θα ’θελα και δυο άλογα (καλά είναι τ’ αλογάκια). Κι εξ άπαντος τρία, τέσσαρα απ’ τ’ αξιόλογα, τα συμπαθητικά εκείνα ζώα, τα γαϊδούρια, να κάθονται οκνά, να χαίροντ’ οι κεφάλες των. (Κ. Π. Καβάφης, Από τα Κρυμμένα Ποιήματα 1877-1923, Ίκαρος 1993)
Στον σχεδιασμό της εξοχικής κατοικίας από την παραδοσιακή κυκλαδίτικη κατοικιά με τον φούρνο, τον στάβλο και το μποστάνι, που λειτουργούσε ως αυτόνομη μονάδα στέγασης και κάλυψης των αναγκών του ατόμου και της οικογένειας, έχουμε πάει στην άνευ τόπου και χρόνου πολυτέλεια. Πως βρεθήκαμε από το μεσογειακό Cabanon του Le Corbusier και το καλύβι, ορμητήριο και ησυχαστήριο, του Martin Heidegger στο Μέλανα Δρυμό στην υπερμεγέθη βίλα με πισίνα στο χείλος του Αιγαίου πελάγους;
Η σχεδιαστική κοινότητα μοιάζει να καλείται να επαναπροσδιορίσει την ανθρώπινη ανάγκη προσδίδοντας μέτρο και σύνεση στο περιττό: εκπαιδεύοντας και εκδημοκρατίζοντας. Και ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα: πώς επιστρέφουμε, ως αρχιτέκτονες, σχεδιαστές και άνθρωποι, πίσω στα ουσιώδη, πίσω στα βασικά;
Παρατηρώντας την τοπογραφία των νησιών από ψηλά, σε επίπεδο masterplan, γίνεται, άμεσα, εμφανές πως πρέπει να μάθουμε να λέμε όχι.
Όχι στην αλλοίωση του παραδοσιακού συστήματος οργάνωσης του τοπίου ‘πεζούλα-ξερολιθιά’ από επιμήκεις υπέργειους όγκους και εκχωματώσεις για πισίνες και υπόσκαφα. Όχι στην υπερδόμηση. Όχι στην χρήση και εισαγωγή οικοδομικών υλικών που δεν είναι συνυφασμένα με τον τόπο. Όχι στην προτεραιοποίηση των αναγκών των επισκεπτών εις βάρος των μόνιμων κατοίκων σε επίπεδο υποδομών και καθημερινών συνηθειών. Όχι στη χλιδή και στην υπερβολή που αναπαράγει συνθήκες αστικής νεύρωσης στο λιτό τοπίο της υπαίθρου των Κυκλάδων. Όχι στην αχαλίνωτη και άνευ όρων εμπορευματοποίηση του καλοκαιρινού χωροχρόνου, της γης και της θάλασσας. Όχι στο μαρασμό της ευαισθησίας και της ενσυναίσθησης στο βωμό του αλόγιστου κέρδους της αγοράς.
Ναι στην διαιώνιση και τον εμπλουτισμό της έμφυτης λαϊκής κατασκευαστικής σοφίας και αρχιτεκτονικής γνώσης. Ναι στην οριζόντια ανάπτυξη των οικοσυστημάτων με συλλογικούς όρους που τα ίδια θεσπίζουν. Ναι στην διεπιστημονική συνεργασία για την εξυγίανση και διαφύλαξη του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος. Ναι στην κοινή υπαίθρια ζωή δίπλα από την θάλασσα και κάτω από τον ήλιο, ανάμεσα από τ’ αστέρια και το σεληνόφως.
«Μια βόλτα στο δάσος είναι αναζωογονητική και θεραπευτική εξαιτίας της συνεχούς αλληλεπίδρασης όλων των αισθήσεων. Ο Μπασλάρ μιλάει για ‘πολυφωνία των αισθήσεων’. Η όραση συνεργάζεται με το σώμα και τις υπόλοιπες αισθήσεις του. Η αντίληψη της πραγματικότητας οξύνεται και ξεκαθαρίζει από αυτή την διαρκή συσχέτιση. Η αρχιτεκτονική είναι, απαραίτητα, μια επέκταση της φύσης στην ανθρωπογενή σφαίρα παρέχοντας έδαφος κατανόησης και ορίζοντα εμπειρίας και κατανόησης του κόσμου.» — Juhani Pallasmaa, Φινλανδός αρχιτέκτονας και ακαδημαϊκός.
Το θερινό καταφύγιο ως προσωπική και συλλογική μήτρα.
Το θερινό καταφύγιο καλεί σε μια επιστροφή στα βασικά σε υπαρξιακό επίπεδο. Είναι ο τόπος κάθαρσης των περιττών, απέκδυσης των φορεμένων. Είναι ο τόπος αναγέννησης του προσωπικού και (επανα)σύνδεσής του στο συλλογικό με όρους συνειδητότητας. Είναι ο τόπος όπου η εμπειρία γίνεται αφορμή και η ιδέα πράξη.
Πως μοιάζει ένας τέτοιος χώρος;
Πως τον αναγνωρίζουμε;
Μήπως μας μοιάζει;
Σίγουρα μας μοιάζει και σίγουρα του μοιάζουμε επιλέγοντάς τον.
Ξεκινώντας από το αρχετυπικό καταφύγιο, την σπηλιά, το θερινό καταφύγιο είναι μια μήτρα που εκκολάπτει τον άνθρωπο ορίζοντας και επανακαθορίζοντας την έξοδό του στον κόσμο των πραγμάτων.
Πως σχεδιάζεται μια μήτρα; Η απάντηση απλή: δεν σχεδιάζεται.
Η μήτρα υπάρχει, λειτουργεί, προσαρμόζεται και αλλάζει δίχως τη δική μας βούληση. Η μήτρα «είναι» κι εμείς χρειάζεται να μάθουμε να υπάρχουμε μέσα στο «είναι» αυτό. Να μια σχεδιαστική αποστολή: να μάθουμε στους ανθρώπους να βλέπουν, να παρατηρούν, να εντάσσονται, να συχνάζουν. Να μάθουμε στους ανθρώπους να συνδιαλέγονται, να επικοινωνούν και όχι να διατάζουν. Ο ρόλος της αρχιτεκτονικής, εν προκειμένω, δεν είναι η «εκ του μηδενός» δημιουργία αλλά η κατανόηση, η αποκωδικοποίηση, η διαχείριση και, εν τέλει, η ενσωμάτωση της υπάρχουσας γνώσης, του υπάρχοντος εδάφους, του υπάρχοντος έργου και των υπαρχουσών δομών και υποδομών στα μέτρα της σύγχρονης κοινωνίας που θέλουμε να υπάρχουμε. Το θερινό καταφύγιο δεν είναι κάτι που παραδίδεται κατά παραγγελία. Δεν πουλιέται και, ασφαλώς, ούτε αγοράζεται. Δημιουργείται μέσα από την εμπειρία της αναζήτησης και ανακαλύπτεται σαν μια μυσταγωγία.
«Αύγουστος» Το φως είναι μαύρο, καμένο απ’ τη ζέστη σαν ανθρώπινο σώμα. Πόδια γυμνά, δυνατά, βαμμένα απ’ τη θάλασσα ή το μούστο. Στήθια κρουστά, σφιγμένα στις παλάμες του ήλιου. Ο αγωγιάτης, ο αμπελουργός, ο βαρκάρης, οι τρεις του θυγατέρες κρέμονται πάνω από βαθιά, χρυσά πηγάδια. Πάνω στ’ αλώνια λιχνίζουνε μεγάλα στάχυα. Μες στα μάτια των παιδιών χώνονται τ’ άχυρα. Τρέχουν. Τ’ αμπέλια είναι απέραντα σαν τη δόξα ή την άγνοια. Λίγο να κάνεις να σκύψεις θα βουλιάξεις ακέριος στο γαλάζιο. Τα παράθυρα πνίγηκαν κιόλας μέσα στο χώμα. Και τούτα τα κόκκινα λουλούδια του κήπου είναι από κείνα τα πανάρχαια αγάλματα, πλαγιασμένα, σε στύση. (Γ. Ρίτσος, Ποιήματα, 4ος τ., εκδ. Κέδρος)
Ιστορία 1η
Το σπίτι του Καπετάν Ηλία στην Ύδρα από το αρχιτεκτονικό γραφείο KP Office
Ο αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Πίττας ανακαινίζει ένα αιωνόβιο αρχοντικό στην Ύδρα φέρνοντας στην επιφάνεια την έμφυτη μαγεία της λαϊκής αρχιτεκτονικής του παράδοσης που το καθιστά διαχρονικό και κατ’ επέκταση βιώσιμο.
Στη συνέντευξη που έδωσε στη Μελίνα Αρβανίτη-Πολλάτου, ο αρχιτέκτονας ξετυλίγει το νήμα με τις ιστορίες του σπιτιού που περιστρέφονται γύρω από μια παραδοσιακή στέρνα, που αποκαταστάθηκε και επανήλθε σε λειτουργία, μια ξύλινη καραβόσκαλα, που αποκτά νέα μορφή, και μια σειρά από πολύχρωμες τοιχογραφίες, που αποκαλύφθηκαν σχολαστικά, μέσα από μια σχεδόν αρχαιολογική διαδικασία.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του αρχοντικού στην Ύδρα, εδώ!
Ιστορία 2η
Mill House στη Λευκάδα από το αρχιτεκτονικό γραφείο Caterina Viguera Studio
Η αρχιτέκτονας Caterina Viguera μετέτρεψε ένα ελαιοτριβείο του 19ου αιώνα στη Λευκάδα σε μια εποχική οικογενειακή κατοικία επανεξετάζοντας παραδοσιακές αρχιτεκτονικές δομές της λαϊκής νησιωτικής αρχιτεκτονικής όπως η μεσάντρα.
Εμποτισμένο με αιώνες συλλογικού μόχθου και πυρηνικές αναμνήσεις της τοπικής αγροτικής κοινότητας, το κτήριο έρχεται στον τρίτο αιώνα ζωής του ως μια κατοικία-θερινό καταφύγιο: γοητευτικά ροζ και πολυλειτουργική. Το ελαιοτριβείο γίνεται σπίτι μπολιασμένο με την σοφία της παράδοσης και την παστέλ αύρα ενός σύγχρονου μινιμαλισμού.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του ελαιοτριβείου στη Λευκάδα που έγινε σπίτι, εδώ!
Ιστορία 3η
Ανασχεδιασμός παραδοσιακής, πετρόχτιστης, κατοικίας στην ορεινή Πελοπόννησο από τους Point Supreme
Στο τρίτο επεισόδιο, ακολουθούμε το αρχιτεκτονικό γραφείο Point Supreme στη πρόσφατη ανακαίνιση διώροφης παραδοσιακής, πετρόχτιστης, κατοικίας στην ορεινή Πελοπόννησο, για μια τετραμελή οικογένεια. Χτισμένη με πέτρα, έναν αιώνα πριν, από τη λαϊκή σοφία, που γεννιέται απ’ την ανάγκη, η κατοικία αντανακλά, στο σήμερα, έναν άλλο τρόπο ζωής, άρρηκτα συνδεδεμένο με τον κύκλο της φύσης, τη συνύπαρξη με τα ζώα και τη χειρωνακτική ζωή. Η αδρή, ακατέργαστη, φύση του κτίσματος αποκαθίσταται στα σημεία που χρειάζονταν υποστήριξη όπως η οροφή και διατηρείται αυτούσια με την πέτρα, το ξύλο, το σοβά και τη λάσπη να εξακολουθούν ν’ αποτελούν τις βασικές υλικότητες της χωρικής εμπειρίας του έργου.
Με αυτή την αφορμή, η αρχιτέκτονας και αρχισυντάκτρια του Archisearch.gr, Μελίνα Αρβανίτη-Πολλάτου, μίλησε με τον συν-ιδρυτή του γραφείου, Κωνσταντίνο Πανταζή, για την αρχιτεκτονική ως ‘τέχνη της προσαρμογής’ – μια πολιτική πράξη που ασκείται στο υλικό αποτύπωμα του κοινωνικού σαν αρχαιολογική ανασκαφή λειτουργώντας, πολύ συνειδητά, ως φορέας εκπολιτισμού.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία της κατοικίας στη Πελοπόννησο, εδώ!
Ιστορία 4η
Casa Rumeu στον παραθαλάσσιο οικισμό Cadaqués, στις ακτές τις Κόστα Μπράβα στην Ισπανία από το αρχιτεκτονικό γραφείο gr-os architects
Στο τέταρτο επεισόδιο, ακολουθούμε το αρχιτεκτονικό γραφείο gr-os architects στην πρόσφατη αποκατάσταση της Casa Rumeu στον παραθαλάσσιο οικισμό Cadaqués, στις ακτές τις Κόστα Μπράβα στην Ισπανία, που αναδεικνύει και ενισχύει την εμβυθιστική ικανότητα του σπιτιού να γεφυρώνει τον παγκόσμιο μοντερνισμό με το χαρακτηριστικό ιδίωμα του τοπίου και του τόπου.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία της Casa Rumeu, εδώ!
Ιστορία 5η
Αποκατάσταση παραδοσιακής Κυκλαδίτικης κατοικίας στην αγροτική κοιλάδα του Μέριχα στην Κύθνο από τους ΑΝΑΚΤΑΕ
Στο πέμπτο επεισόδιο, ακολουθούμε το αρχιτεκτονικό γραφείο ANAKTAE στην αποκατάσταση μιας τυπικής αγροτικής “καλύβας” στο νησί της Κύθνου στις Κυκλάδες με στόχο να αποτελέσει ένα καταφύγιο επιστροφής στα ουσιώδη.
Τρεις πέτρινες κατασκευές του 19ου αιώνα, χτισμένες με την παραδοσιακή τεχνική της ξερολιθιάς, ενώνονται, μέσα από ήπιες σχεδιαστικές κινήσεις, σε ένα ενιαίο χωρικό σύνολο που αποτελείται από εσωστρεφή σπηλαιώδη δωμάτια κατοίκησης, ανοιχτές υπαίθριες αυλές και δώματα, πατημένη γη, ταβάνια από ψάθα και καλαμωτές, αδρές υφές από πέτρα, ξύλο κι ασβέστη.
Ριζωμένο στη μνήμη περασμένων αιώνων και δεμένο, αδιάρρηκτα, με την καλλιέργεια της γης, τα χνώτα των ζώων, τη μυρωδιά του ψωμιού, το κρασί και τ’ αμπέλια, το μαντρί, το πατητήρι, τη στάνη, αυτό το θερινό καταφύγιο στη κοιλάδα του Μέριχα φιλοξενεί ταξιδιώτες που δεν λέγονται ξένοι γιατί κρατούν το μυαλό στη καρδιά.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία για την αποκατάσταση της παραδοσιακής αγροτικής κατοικιάς στη κοιλάδα του Μέριχα, εδώ!
Ιστορία 6η
Lassi: ένα “λυόμενο” θερινό καταφύγιο στη Κεφαλονιά από το γραφείο Antipas Jones architects βγάζει ρίζες στη μνήμη
Η σειρά αρθρογραφίας ‘Το Θερινό Καταφύγιο’, σε επιμέλεια της πλατφόρμας Archt. για το Archisearch, εστιάζει σε εξοχικές κατοικίες που στεγάζουν την περισυλλογή, τα όνειρα και τη μνήμη· σε άμεση σύνδεση με την φύση, το τοπίο της υπαίθρου και έννοιες όπως η «καλοκαιρινή ραστώνη», η «αποσύνδεση», το «slow living» και το «Dasein» του Μάρτιν Χάιντεγκερ – την τέχνη του να είσαι παρών στη στιγμή.
Στο έκτο επεισόδιο, ακολουθούμε το αρχιτεκτονικό γραφείο Antipas Jones architects να μετατρέπει ένα από τα χαρακτηριστικά «λυόμενα» σπίτια της Κεφαλονιάς, που λειτούργησαν μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1953 ως κατοικίες σεισμοπλήκτων, σε θερινό καταφύγιο μιας οικογένειας στη Λάσση με βάση τις αρχές της αντι-κατεδαφιστικής και οικονομικά προσιτής «αρχιτεκτονικής της προσθήκης» των Lacaton & Vassal που θέτει στο επίκεντρο – όπως κάθε καταφύγιο – τη ζωή, τον άνθρωπο και τις απλές ανάγκες του.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του Lassi, εδώ!
Ιστορία 7η
Casa Jerónimo: ένα σπίτι μέσα στο σπίτι από τον αρχιτέκτονα Stefano Riva στους αμπελώνες της κοιλάδας Ντούρο στη Πορτογαλία.
Στο έβδομο επεισόδιο, παρακολουθούμε τον αρχιτέκτονα Stefano Riva να εγκιβωτίζει την Casa Jerónimo στα ερείπια ενός αγροτόσπιτου στους κατάφυτους αμπελώνες της κοιλάδας Ντούρο στη βόρεια Πορτογαλία. Η νέα εξοχική κατοικία αναπτύσσεται σε ανοιχτό διάλογο με τα ίχνη του ερειπίου ριζώνοντας στο υλικό και συμβολικό ανάγλυφο του τοπίου και τη συλλογική μνήμη του τόπου. Ακολουθώντας τη δομική λογική της ρωσικής ματριόσκα, η Casa Jerónimo συγκροτείται σε επίπεδα θέασης και ιδιωτικότητας, σαν μια αλληλουχία κατωφλίων, προσκαλώντας για σταδιακή αποκάλυψη της χωρικής της δομής.
Αυτόνομη αλλά βαθιά ριζωμένη στον τόπο, η Casa Jerónimo αποδίδεται ως ένας νέος όγκος από ροζ σκυρόδεμα που συνομιλεί με τη χρωματική αρχιτεκτονική παράδοση της περιοχής που διαμορφώθηκε διαχρονικά από τους καλλιεργητές και τη σχέση τους με τη γη. Το απαλό ροζ συνδιαλέγεται με το πράσινο των αμπελώνων που ξετυλίγεται μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι. Η νέα κατοικία αναδύεται, με συνειδητή σαφήνεια, ως χωρική συνέχεια του τοπίου και καταφύγιο της μνήμης. Στους ενδιάμεσους, υπαίθριους χώρους ανάμεσα στο μπετό και στη πέτρα, δέντρα και αναρριχώμενα φυτά προβλέπεται να αναπτυχθούν ελεύθερα, σηματοδοτώντας τη μεταβολή των εποχών και ρυθμίζοντας, φυσικά, τις φωτοσκιάσεις και τη ροή του αέρα.
Η Casa Jerónimo αναδύεται ως ένα σύγχρονο καταφύγιο που προτείνει έναν νέο τρόπο ζωής που συμφιλιώνει τον άνθρωπο με την αρχιτεκτονική μνήμη και το αγροτικό τοπίο μέσα από τη συνύπαρξη, τη συνειδητή παρουσία και τη χαρά της αιώνιας επιστροφής.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία της Casa Jerónimo, εδώ!
Ιστορία 8η
Cabin Thunder Top: το γραφείο Gartnerfuglen Arkitekter επανερμηνεύει την αρχετυπική Νορβηγική καλύβα.
Στο όγδοο επεισόδιο, ακολουθούμε το αρχιτεκτονικό γραφείο Gartnerfuglen Arkitekter να επαναπροσδιορίζει την αρχετυπική νορβηγική καλύβα στην πεδινή έκταση του Εθνικού Πάρκου Hardangervidda, ανάμεσα σε ρείκια και σχοίνα. Αντλώντας σχεδιαστικές αναφορές από τους χαρακτηριστικούς μεσαιωνικούς ναούς (Stavkirker) και τα ανώνυμα παραδοσιακά αγροτόσπιτα (stuehus), οι αρχιτέκτονες δημιουργούν ένα σύγχρονο ορεινό καταφύγιο (hytte) που συνομιλεί με τη διαχρονική δεξιοτεχνία της σκανδιναβικής παράδοσης.
Το καταφύγιο Thunder Top, επιφάνειας 44 τ.μ., αποτελεί νέα προσθήκη σε μια παραδοσιακή ξύλινη καλύβα και σχεδιάζεται σαν ένας ανθρωπογενής λοφίσκος, σε αντίστιξη με την οριζοντιότητα του υπάρχοντος κτίσματος και της πεδιάδας. Σχεδόν ένα χιλιόμετρο πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, το μικρό καταφύγιο λειτουργεί ως κατοικήσιμος φάρος, όπου 30 σκαλοπάτια οδηγούν από το έδαφος στην κορυφή της νέας κατασκευής, η οποία προσφέρει πανοραμική θέα στη λίμνη και στις πεδιάδες της Hardangervidda.
Γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν του τόπου, το ορεινό καταφύγιο Thunder Top υπόσχεται ένα μέλλον εμποτισμένο από τη μνήμη και διαμορφωμένο μέσα από τη δημιουργική επανερμηνεία της λαϊκής παράδοσης και τη βαθιά κατανόηση της νορβηγικής γης.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του καταφυγίου Thunder Top, εδώ!
Ιστορία 9η
Tin Can Castle: οι Kosmos Architects δημιουργούν ένα εφήμερο καταφύγιο από το μέλλον
Στο ένατο επεισόδιο, ακολουθούμε τους Kosmos Architects να σχεδιάζουν και να κατασκευάζουν το φουτουριστικό, αυτοσχέδιο καταφύγιο Tin Can Castle που ανταποκρίνεται με βιώσιμο τρόπο στην ανάγκη για άμεση, εφήμερη στέγαση. Τοποθετημένο στη περιοχή Καχέτι στη βορειοανατολική Γεωργία, όπου αμπελώνες, μοναστήρια και άγρια φύση συνυπάρχουν, το Tin Can Castle είναι ένα θεατρικό αντικείμενο από πτυχωτή λαμαρίνα, ένα μοναδικό προσωρινό καταφύγιο και ένα ευέλικτο αρχιτεκτονικό σύστημα.
Σχεδιασμένο ως ένα παιχνιδιάρικο, αρθρωτό καταφύγιο για την αναπτυσσόμενη νομαδική κοινότητα Château Chapiteau, το έργο προτείνει μια οικονομικά προσιτή και ευέλικτη μονάδα, ικανή να πολλαπλασιαστεί και να προσαρμοστεί διαμορφώνοντας οικισμούς, ανάλογα με τις ανάγκες των χρηστών της. Φιλοξενίες καλλιτεχνών και αυτοσχέδιες παιδικές κατασκηνώσεις είναι στα μελλοντικά σχέδια της κολεκτίβας με στόχο την ενίσχυση της πολιτιστικής και κοινωνικής ανταλλαγής μεταξύ των ανθρώπων σε άμεση επαφή με τη φύση.
Κατασκευασμένο από τοπικά διαθέσιμα, επαναχρησιμοποιημένα υλικά και αντλώντας σχεδιαστικές αναφορές από αυτοσχέδιες λύσεις και αγροτικές κατασκευές που συναντώνται στη περιοχή, το αυτόνομο αυτό καταφύγιο συνδυάζει απλότητα και ευρηματικότητα. Ένας απλός ξύλινος σκελετός, ανακυκλωμένα ελαστικά ως θεμέλια και ένα κυματοειδές μεταλλικό περίβλημα συνθέτουν ένα ελαφρύ αλλά σταθερό σύστημα κατοίκησης. Πειραματικό αλλά γειωμένο, το Tin Can Castle προσφέρει ένα βιώσιμο και ευέλικτο καταφύγιο για περιπλανώμενους και ονειροπόλους.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του καταφυγίου Tin Can Castle, εδώ!
Ιστορία 10η
Το Prado Toro από το γραφείο Extrarradio Estudio είναι μια κατοικία ριζωμένη στο καστιλιάνικο τοπίο
Στο 10ο επεισόδιο, ακολουθούμε το Extrarradio Estudio στο ορεινό τοπίο της κεντρικής Ισπανίας, όπου η διατύπωση του Thoreau στο Walden—«πήγα στο δάσος επειδή ήθελα να ζήσω συνειδητά»—βρίσκει την σύγχρονη αρχιτεκτονική έκφρασή της. Με το Prado Toro, ένα καταφύγιο 40 m² εν μέρει ενσωματωμένο στην πλαγιά της Sierra de Gredos, ο αρχιτέκτονας μεταφράζει αυτή την επιθυμία σε μια αρχιτεκτονική που αποτυπώνει το πνεύμα του τοπίου και του τόπου, με άξονα την κλιματική ευαισθησία, την λιτότητα των υλικών και τις ήσυχες τελετουργίες της αγροτικής ζωής.
Αντλώντας από την ανώνυμη σοφία της παραδοσιακής κατασκευής όπως την περιγράφει ο Rudofsky (1964), το έργο χρησιμοποιεί κεραμικά πλακίδια, μετρημένα ανοίγματα και συμπαγή χωρική οργάνωση για να διαμορφώσει ένα σύγχρονο καταφύγιο. Η απτική υλικότητά του και η ενσωμάτωσή του στην τοπογραφία αντηχούν τον κριτικό τοπικισμό του Frampton (1983), και παραπέμπουν στην ερμηνεία του Heidegger (1971) για την κατοίκηση ως μια τρυφερή σχέση ανάμεσα στη γη, τον ουρανό και την καθημερινή τελετουργία. Η αρχιτεκτονική εδώ είναι αδιαχώριστη από το έδαφος, διαμορφωμένη από τις υλικές και πολιτισμικές δυνάμεις του ισπανικού τοπίου, όχι ως παθητικό σκηνικό αλλά ως ενεργό γεννήτορα μορφής, κατοίκησης και χωρικής ταυτότητας (Díaz Moreno & García Grinda, 2011).
Το Prado Toro αντιστέκεται στη σύγχρονη εμμονή με την υπερβολή, προτείνοντας αντίθετα μια λιτή αρχιτεκτονική με μέτρο την ανθεκτικότητα. Αυτό το μικρό καταφύγιο μας θυμίζει ότι η απλότητα είναι μια μορφή διαύγειας, ένας τρόπος κατοίκησης πιο κοντά στη γη, στο κλίμα και, ίσως, όπως το φαντάστηκε ο Thoreau, στον ίδιο τον εαυτό μας.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του καταφυγίου Prado Toro, εδώ!
Ιστορία 11η
Tο Cucu από το Studio Bucky είναι ένα καταφύγιο εμπνευσμένο από τα μεσαιωνικά πυργόσπιτα της Ιρλανδικής αγροτικής υπαίθρου.
Στο ενδέκατο επεισόδιο, συναντάμε το Cucu, ένα καταφύγιο 20 τ.μ. σχεδιασμένο για την πλατφόρμα Samsú από το Studio Bucky, σαν ένα κουκούλι ελάχιστης κατοίκησης στο αγροτικό τοπίο της κομητείας Westmeath στην Ιρλανδία. Το καταφύγιο Cucu επανερμηνεύει την παραδοσιακή τυπολογία των Ιρλανδικών tower houses μέσα από μια σύγχρονη ματιά, σχεδιάζοντας μια βαθιά ατμοσφαιρική εμπειρία κατοίκησης και φιλοξενίας που προωθεί την βραδύτητα, την ενδοσκόπηση και την αισθητηριακή επαναρύθμιση. Μέσα από την απτική υλικότητα και τον εσωστρεφή σχεδιασμό, το καταφύγιο διερευνά πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη, τη συμπεριφορά και την εμπειρία του χρόνου, προτείνοντας έναν τρόπο ζωής θεμελιωμένο στην τελετουργία, τη σιωπή και την επανασύνδεση με τον φυσικό τοπίο.
Η κωνική γεωμετρία του Cucu, η χαρακτηριστική χρήση του κόκκινου χρώματος, η χειροποίητη χάλκινη μπανιέρα, το πολυλειτουργικό εσωτερικό και το υπερυψωμένο υπνοδωμάτιο που δημιουργεί την αίσθηση του ύπνου μέσα στα σύννεφα, έχουν σχεδιαστεί ώστε να επιβραδύνουν την κίνηση του σώματος και να ενισχύουν την επίγνωση του φωτός, του ήχου και της ατμόσφαιρας. Παράλληλα, το κόκκινο χρώμα δημιουργεί οπτικούς και πολιτισμικούς συσχετισμούς με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ιρλανδικής υπαίθρου, επιτρέποντας στο καταφύγιο να αναδύεται ως διακριτό αντικείμενο που παραμένει βαθιά ριζωμένο στο πνεύμα του τόπου — ένας φάρος που σηματοδοτεί τη μετάβαση από το αστικό στο αγροτικό και από το ψηφιακό στο αναλογικό.
Αντί να βασίζεται στην τεχνολογική υπερβολή, το Cucu υιοθετεί ένα αρχιτεκτονικό ήθος χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ευθυγραμμισμένο με τις σχεδιαστικές παραδόσεις, όπου η βιωσιμότητα εμφανιζόταν μέσα από παθητικές πρακτικές και τον πραγματισμό των υλικών. Κρατώντας πάνω στο κόκκινο περίβλημά του την πορεία του πρωινού φωτός, το Cucu προσεγγίζει την κατοίκηση ως μια πράξη εναρμόνισης με τον άνεμο ανάμεσα στα δέντρα και τις απλές χαρές της ζωής.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του καταφυγίου Cucu, εδώ!
Ιστορία 12η
Tο “La California” από το αρχιτεκτονικό γραφείο caarpa είναι ένα θαλασσινό καταφύγιο ριζωμένο στη βιομηχανική κληρονομιά της Σαρδηνίας.
Στο δωδέκατο επεισόδιο, οι caarpa επαναπροσδιορίζουν τη βιομηχανική κληρονομιά της Σαρδηνίας μετατρέποντας έναν ισόγειο χώρο 60τ.μ., που στο παρελθόν λειτουργούσε στα πλαίσια ευρύτερης εργοστασιακής μονάδας επεξεργασίας τόνου, σε ένα σομόν θερινό καταφύγιο δίπλα στη θάλασσα.
Κατά μήκος της Costa Verde στη Σαρδηνία, οι μονάδες επεξεργασίας τόνου (tonnare) διαμόρφωσαν μια ιδιαίτερη βιομηχανικο-οικιστική αρχιτεκτονική, συνδεδεμένη με την εποχική αλιεία, τη συλλογική εργασία και το παράκτιο κλίμα. Τα συγκροτήματα αυτά περιλάμβαναν διπλού ύψους αίθουσες, αυλές, αποθήκες και χώρους διαμονής, ενώ οι χώροι «California» προορίζονταν για την αποβολή της έντονης θερμότητας κατά το βράσιμο του τόνου. Αν και η βιομηχανία έχει πλέον εξαφανιστεί, πολλές από αυτές τις κατασκευές παραμένουν ως εγκαταλελειμμένα ίχνη ενσωματωμένα στους παράκτιους οικισμούς.
Το έργο “La California” από το αρχιτεκτονικό γραφείο caarpa επανενεργοποιεί τμήμα πρώην βιομηχανικής μονάδας, που είχε προηγουμένως υποδιαιρεθεί σε διαμερίσματα διακοπών, επαναφέροντας τη χωρική γενναιοδωρία του αρχικού κτηρίου αποκαθιστώντας το πλήρες ύψος του. Μια κεντρική κολώνα από σκυρόδεμα παραμένει ως ίχνος μεταγενέστερων επεμβάσεων. Η ανακαίνιση εισάγει μια γραμμική κουζίνα από ακατέργαστη σημύδα, έναν πάγκο με βάση από μάρμαρο Orosei που λειτουργεί ταυτόχρονα ως κάθισμα και κυκλοφορία, καθώς και έναν χώρο ύπνου σε πατάρι. Η πίσω αυλή, που φιλοξενεί την κεντρική είσοδο της κατοικίας, διαθέτει εκτεθειμένες ορειχάλκινες υδραυλικές εγκαταστάσεις για εξωτερικό ντουζ, ενώ τα εσωτερικά δάπεδα επενδύονται με μωσαϊκά πλακάκια και χειροποίητα τιρκουάζ πλακίδια στο χώρο του μπάνιου. Μια χαρακτηριστική ροζ όψη συνδέει το κτίριο με το παραδοσιακό χρωματικό φάσμα της Σαρδηνίας.
Διαμορφωμένο από τη βιομηχανική μνήμη του νησιού, τους κύκλους της εργασίας και τους εποχικούς ρυθμούς της θάλασσας, το “La California” γίνεται ένα θαλασσινό καταφύγιο που εμπιστεύεται τη ζεστασιά του ξύλου, την αδρή γοητεία του σκυροδέματος και την αισθησιακή γλύκα του ροζ.
Διαβάστε ολόκληρη την ιστορία του La California, εδώ!
Ιστορία 13η
Το The Root από τους Kasawoo απαντάει στον υπερτουρισμό της αγροτικής Ζακύνθου.
Διαβάστε περισσότερα, εδώ!
Ιστορία 14η
Η κατοικία Casa Sa Cova από το γραφείο Missió 21 επανερμηνεύει την παραδοσιακή μαγιορκινή barraca ως ένα παραθαλάσσιο καταφύγιο
Υπάρχουν ακόμη μέρη στη Μεσόγειο όπου το τοπίο αντιστέκεται στο να μετατραπεί σε σκηνικό. Το Portocolom, στις ανατολικές ακτές της Μαγιόρκας, είναι ένα από αυτά. Το ιστορικό του κέντρο, η Sa Capella, παραμένει ένας από τους ελάχιστους παραδοσιακούς αλιευτικούς οικισμούς του νησιού όπου η αρχιτεκτονική, η εργασία και η γεωγραφία εξακολουθούν να συνθέτουν ένα συνεκτικό πολιτισμικό τοπίο, το οποίο έχει διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό παρά τις ριζικές μεταμορφώσεις που επέφερε ο μαζικός τουρισμός από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Εδώ, οι κατοικίες, το παραλιακό μέτωπο, τα υπόστεγα των σκαφών και το λιμάνι δεν αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα στοιχεία, αλλά ως μια ενιαία θαλάσσια υποδομή που διαμορφώθηκε μέσα από τις διαδοχικές γενιές των ψαράδων.
Μέσα σε αυτή την εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση και την αλλαγή, οι Missió 21 Arquitectes εντάσσουν την κατοικία Casa Sa Cova, επανερμηνεύοντας την τοπική τυπολογία της barraca και προτείνοντας ένα θερινό καταφύγιο βαθιά ριζωμένο στην καθημερινή ζωή, όπου το κλίμα, η συλλογική μνήμη, η τοπική εργασία και υλικότητα εξακολουθούν να διαμορφώνουν την αρχιτεκτονική εκ των έσω. Σε μια εποχή όπου η μεσογειακή κατοίκηση εμπορευματοποιείται ολοένα και περισσότερο μέσα από εικόνες ανέμελης θερινής ζωής, οι Missió 21 υπενθυμίζουν ότι οι πιο διαχρονικές μορφές καλοκαιρινής αρχιτεκτονικής γεννιούνται από μια προσεκτική και ουσιαστική συνύπαρξη με τον τόπο. Στη Casa Sa Cova, η λαϊκή αρχιτεκτονική παράδοση δεν λειτουργεί ως αισθητική αναφορά ή νοσταλγική αναπαράσταση, αλλά ως μια ζωντανή μεθοδολογία σχεδιασμού, μέσα από την οποία η αρχιτεκτονική συμμετέχει διακριτικά στη μακρά πολιτισμική διαστρωμάτωση του ίδιου του Portocolom.
Διαβάστε περισσότερα, εδώ!
The Summer Refuge
Bruno Latour, in his essay ‘Down to Earth: Politics in the New Climatic Regime’ (2018), points out: “Belonging to a territory is the phenomenon that requires, more than anything else, rethinking and meticulous redefinition: the learning of new ways of inhabiting the Earth is our greatest challenge. Our return to the ground is the mission of politics today.”
After a pandemic and years of spatial constraints and distance, the globalized need to inhabit cities differently — and to live authentically in the countryside — steadily resurfaces. Far from urban life, the Greek countryside — fertile fields, wild mountain slopes, and the endless blue of the archipelago — awaits us, sometimes insatiably, sometimes languidly, in a return that is primordial, though not inexhaustible, and perpetually in search of its spatial counterpart: the ‘where’ and ‘how’ in direct coexistence.
Within this condition, architecture is called, now more than ever, to function as a social and humanitarian science: to re-examine, propose, and (re)design a new model of living and coexistence between creatures.
The Greek islands — as places of escape, connection, and contemplation, laden with intense cultural and historical depth — actively concern the architectural community.
The summer refuge, as a counterbalance to an increasingly intensive urban life, emerges as an inseparable component of the postmodern human’s well-being. Closely connected to nature, to the rural landscape, and to notions such as ‘summer idleness’, ‘disconnection’, ‘slow living’, and ‘Dasein*’, the summer refuge represents a dynamic concept that urgently seeks (re)definition.
*Dasein: one of the characteristic neologisms introduced by the German philosopher Martin Heidegger, freely translated as ‘being present in the world’.
Nowadays in Greece, the forces of overtourism** have rapidly and mostly uncontrollably shaped the landscape of Greek cities and countryside alike, with particular emphasis on the metropolises and islands.
**overtourism (neologism): the very large influx of tourists visiting an area, resulting in problems for the residents of tourist destinations or conflicts with them, as they perceive the many tourists as a disruption to their daily life. [definition from Eteron.org]
Focusing on the archipelago, the design of the vacation house seems to have lost its sense of scale.
The critical question is one: What is happening in the Cyclades?
“Paradoxically, Antiparos has as many swimming pools as Ios, Sifnos, and Serifos combined. Paros, on the other hand, has the same number of pools as Naxos, Ios, Sifnos, Serifos, and Syros together. If we accept the number of pools as an indicator of tourist development, the map makes it clear that Paros, considering its size, has greatly exceeded its capacities in terms of infrastructure, waste management, and water resources.” — Digital Paros collective.
▪️Do we really need swimming pools at the edge of the shore?
▪️Do we really need oversized villas as summer refuges?
▪️Do we really need luxury during summer idleness?
And perhaps the most important question: What is the role of the design community in all this?
Following Latour’s thinking, it is time to treat the (re)design of place and landscape decisively and critically as what it essentially is: a necessary act of survival on this planet. In our hyperconnected, globalized era, we need to return to the fundamentals and reconsider the [land – water – energy] system as our common reference point — the precious, and not inexhaustible, natural resources that sustain us and shelter us as a whole, in collective habitation, never in isolation.
Within this context and amid the consequences of climate change on cities increasingly suffering prolonged heatwaves, a series of active assumptions follow.
Before it becomes architecture, the summer refuge is a right and a social good.
Drawing theoretical references from Slow Living and Degrowth movements — opposing the frantic pace of metropolitan capitalist life — we envision a society and a planet with pauses, breaths, and human-scaled intervals.
“(…) a cultural revolution against the idea that faster is always better. The philosophy of Slow doesn’t propose doing everything at a snail’s pace but at the right speed. To savor the hours and minutes instead of merely counting them. To do everything as well as possible rather than as quickly as possible. To prioritize quality over quantity in everything, from work to food to child-rearing.” — Carl Honoré, Canadian journalist and author of ‘In Praise of Slow’ (2004).
With this line of thought, the summer refuge takes shape in the periphery of essential and necessary. The rock cave at a seaside. The hut in the middle of a field. The shade of a plane tree in the village square for the elders to sit and the children to play.
“The only certainty is that everything changes. (…) yet our fundamental needs never change. The need to be seen and valued is the need to belong. The need for closeness, care, and love! These are given only through slowness in human relationships. To tame change, we must reclaim slowness, reflection, and collectivity. There lies a true new beginning.” — Guttorm Fløistad, Norwegian philosopher.
As a right and a good, the summer refuge is by definition common, shared, and deeply democratic. Responding to the universal human need for rest, reprieve, and reconnection with nature, the summer refuge transcends notions of ownership and privacy and emerges as an open, inclusive place for socializing and meeting in a dynamic present.
“In the country I come from, my grandparents’ generation had never heard of long-term planning, externalities, continental drift, or cosmic expansion. Yet, even in old age, they planted olive trees and cypresses, undeterred by issues of cost or return. They knew they would die, yet they dug the earth for those to come — and perhaps for the earth itself. They knew that whatever ‘power’ they held, it was useless if they didn’t obey the seasons, heed the winds, and respect the capricious Mediterranean, if they didn’t cut trees at the proper time, or let the must ferment as long as needed. They didn’t think in terms of infinity — perhaps didn’t even grasp the concept — but they acted, lived, and died in a truly endless time.” — Cornelius Castoriadis, Greek philosopher.
Not every vacation house is a summer refuge.
In the design of vacation homes — from the traditional Cycladic dwelling with its oven, stable, and vegetable garden functioning as a self-sufficient unit — we’ve arrived at placeless and timeless luxury. How did we get from Le Corbusier’s Cabanon and Heidegger’s Cabin in the Black Forest to oversized villas with pools at the edge of the Aegean sea?
The design community seems called upon to reframe human need by restoring measure and prudence to the superfluous: by educating and democratizing. And perhaps the most important question: how do we return, as architects, designers, and people, to the essentials, to the fundamentals?
Observing the topography of the islands from above, at a masterplan scale, it becomes immediately clear; we need to learn to say no.
No to the distortion of the traditional ‘terrace-dry-stone-wall’ landscape system by elongated volumes and excavations for pools and underground constructions. No to overbuilding. No to the use and import of construction materials disconnected from the local character. No to prioritizing visitors’ needs over permanent residents’ daily habits and infrastructure. No to ostentation and excess that reproduce urban neurosis in the sparse landscape of the Cyclades. No to the unrestrained and unconditional commodification of summer time-space, of land and sea. No to the withering of sensitivity and empathy at the altar of unchecked market profit.
Yes to the perpetuation and enrichment of innate folk constructive wisdom and architectural knowledge. Yes to the horizontal development of ecosystems on collective terms set by the ecosystems themselves. Yes to interdisciplinary collaboration for the healing and protection of both natural and built environments. Yes to a shared outdoor life beside the sea and under the sun, among the stars and moonlight.
“A walk in the woods is invigorating and healing because of the constant interplay of all the senses. Bachelard speaks of a ‘polyphony of the senses.’ Vision collaborates with the body and the other senses. The perception of reality sharpens and clarifies through this continuous association. Architecture is necessarily an extension of nature into the human sphere, providing a ground for understanding and a horizon for experience and comprehension of the world.” — Juhani Pallasmaa, Finnish architect and academic.
The summer refuge as personal and collective womb.
The summer refuge calls for a return to the fundamentals at an existential level. It is the place of purification from the superfluous, the shedding of imposed identities. It is a place of personal rebirth and (re)connection to the collective, on conscious terms. A place where experience becomes motive and idea becomes action.
What does such a space look like?
How do we recognize it?
Does it resemble us?
Surely, it resembles us, and we resemble it by choosing it.
Starting from the archetypal refuge — the cave — the summer shelter is a womb incubating the human, defining and redefining their re-emergence into the world of things.
How is a womb designed? The answer is simple: it isn’t.
The womb exists, functions, adapts, and transforms without our will. The womb ‘is’, and we need to learn to exist within it. Here is a design mission: to teach people to see, to observe, to integrate, to gather. To teach people to converse, to communicate — not to command. The role of architecture here is not to create out of nothing but to comprehend, decode, manage, and ultimately integrate existing knowledge, terrain, work, structures, and infrastructures to fit the kind of contemporary society we wish to inhabit.
The summer refuge is not something to be ordered, sold, or bought. It is created through the experience of seeking and is discovered like a rite.
Story One
Captain Elias Hydriot House by KP Office
KP Office led by architect Konstantinos Pittas renovated a century-long traditional mansion in Hydra bringing to surface its innate architectural wisdom that makes it timeless meaning resilient.
Melina Arvaniti-Pollatou talks with Konstantinos Pittas about Captain Elias House and the stories it carries – stories woven around a carefully restored to functional use traditional sterna, a reimagined steep wooden staircase, and colourful murals meticulously revealed through an almost archaeological process.
Read the whole story about Captain Elias Hydriot House, here!
Story Two
Mill House in Lefkada by Caterina Viguera Studio
The second episode, follows architect Caterina Viguera transforming a centuries-old olive press, dating back to the 1820s in one of Lefkada’s ancient villages, into a seasonal family home embodying an ideal example of a summer refuge.
Enriched with the collective labour and core memories of the village, Mill House comes to life effortlessly pink, reimagining traditional features of vernacular Greek island architecture.
Multifunctional, culturally layered, and historically charged, Mill House enters its third century reinforced by the wisdom of tradition and imbued with the pastel aura of minimal modernity.
Read the whole story about Mill House, here!
Story Three
Peloponnese House by Point Supreme
The third episode, follows Point Supreme Architects in the recent restoration and redesign of a two-story traditional stone-built house in the mountains of Peloponnese, designed for a family of four. Built of stone a century ago by folk wisdom born out of necessity, the house reflects, in the present day, a different way of life—one inseparable from the cycles of nature, coexistence with animals, and manual labor. The rough, raw character of the structure is restored where support was needed, such as the roof, and preserved in its entirety, with stone, wood, plaster, and mud continuing to define the project’s spatial experience.
On this occasion, the architect and editor-in-chief of Archisearch.gr, Melina Arvaniti-Pollatou, spoke with the studio’s co-founder, Konstantinos Pantazis, about architecture as an “art of adaptation” – a political act that is exercised upon the material world, like an archaeological excavation, functioning very consciously as an agent of civilization.
Read the whole story about Peloponnese House, here!
Story Four
Casa Rumeu in Cadaqués, Spain by gr-os architects
The fourth episode, follows gr-os architects in the recent restoration of Casa Rumeu in Cadaqués, Costa Brava, Spain highlighting and intensifying the house’s immersive qualities to bridge universal modernism with the local vernacular character of Cadaqués.
Read the whole story about Casa Rumeu, here!
Story Five
Restoration of a traditional rural Cycladic “hut” in the valley of Merichas, on the island of Kythnos, by ANAKTAE
The fifth episode, follows ANAKTAE in the recent restoration of a traditional summer house (=kalyva) in the rural valley of Merichas, on the island of Kythnos, so rooted in memory and the spirit of land that makes an ideal refuge for those who can feel it, a shelter for restless travelers who learn by heart.
Not every summer house is a summer refuge but this one brought back to life by ANAKTAE definitely is related much more with the ground than with manmade manners and plans. Summer here is more a destination than a slither in time. It’s not endless yet it’s endlessly layered, deep and derives from the heart. By recognizing this, ANAKTAE not just noticed but they listened creating a peaceful refuge for the mind, body and soul closely related to memory, nature, and land.
Built in the late 19th century, three scattered stone structures echo the remnants of a self-sustaining way of life when the house functioned as an autonomous unit for working the land and feeding the needs of the man. Dry-stone walling, the traditional construction method called xerolithia, makes the buildings happen directly out of the hand, without mortar, as an indigenous marvel born out of vernacular knowledge, innate skills and the need to build along the landscape and not against the land.
In this handcrafted universe, ANAKTAE restored meaning and purpose. “Nothing is added without need. Water is drawn from the well. Electricity powers a single fridge. Life unfolds with the sun and fades with the dark. No screens, no signals, just silence”, say the architects. Unleashed in the face of earth, life here meets a feeling of eternal return in a motherly womb, in a place of the heart. Cave-like interior spaces lead to outdoor terraces like private and common, enclosed and open are interweaved throughout this home’s everyday living experience expanding time and space to their maximum capacity, clarity and rhythm. Yellow mustard and old rose pink flooring meets reed-lined ceilings, traditional furnishings and heirlooms from another era in an outer shell made out of stone, lime, and wood.
Read the whole story about the restoration of this rural hut in the valley of Merichas, here!
Story Six
Lassi: a kit house summer refuge by Antipas Jones architects roots in memory
In The Summer Refuge series, curated by Archt. for Archisearch, we focus on summer houses that shelter time, memory and dreams closely connected to nature, to rural landscape, to vernacular architecture, and to notions such as ‘summer idleness’, ‘disconnection’, ‘slow living’, and Martin Heidegger’s ‘Dasein’ namely the art of being present in the world.
The sixth episode, follows Antipas Jones architects transforming one of the distinctive kit houses (“lyomena”) of Kefalonia, originally used as emergency housing after the destructive 1953 earthquake that struck Ionian islands, into a summer refuge for a family in Lassi based on the principles of the affordable, never-demolish “architecture of addition” by Lacaton & Vassal that prioritizes – just like any refuge should do – everyday life, ordinary people and their simple yet so meaningful needs.
Read the whole story of Lassi, here!
Story Seven
Casa Jerónimo by Stefano Riva in Douro Valley stands for an architecture sheltering continuity, presence, and belonging.
In the seventh episode, we follow architect Stefano Riva amid the terraced vineyards of Portugal’s inland Douro Valley, where he shapes Casa Jerónimo as a house within a house, guided by the recursive logic of a Russian doll. The project unfolds through a layered spatial strategy that reframes inhabitation as an act of continuity rather than replacement, embedding contemporary domestic life within the physical and symbolic traces of the past.
the ruins of an ancient granite wall,
once tracing the margins of a modest farmstead,
now delineate the boundaries of a rural plot,
or maybe a garden?
within this inherited enclosure,
emerges an enigmatic presence;
a pink concrete artefact,
or maybe a house?
Like a matryoshka, Casa Jerónimo is conceived as a vacation house structured through a logic of containment and revelation. Autonomous yet deeply rooted, Jerónimo House resonates with the local chromatic architectural tradition, embodying a palette shaped over generations by farmers and their enduring relationship with the land. The new pink concrete volume emerges with deliberate clarity—an inhabitable folly—simultaneously distinct from and inseparable from the ancient ruin: its origin, its ground, its host. Conceptually, this recursive structure challenges conventional notions of origin and spatial hierarchy: a landscape containing a ruin, a ruin containing a house, a house containing a home.
Spatial experience unfolds gradually, like an archaeological excavation, where new life and form emerge from what was already there—waiting not to be replaced, but retold. In the interstitial spaces between built volumes, trees and climbing plants are meant to grow freely, marking seasonal change and gently modulating sunlight and airflow. Jerónimo House stands as a contemporary refuge, proposing a renewed model of living; one that reconciles rural landscape, architectural memory, and human presence through coexistence, attentiveness, and the act of returning home.
Read the whole story of Casa Jerónimo, here!
Story Eight
Gartnerfuglen Arkitekter Reimagine the Archetypal Norwegian Cabin
In the eighth episode, we follow Gartnerfuglen Arkitekter as they reimagine the archetypal Norwegian cabin in the moorlands of Hardangervidda National Park. Drawing references from the historical medieval stave churches (Stavkirker) and the traditional open-hearth cottages (stuehus), the architects craft a contemporary mountain refuge (hytte) namely Cabin Thunder Top as a tribute to the enduring artistry of Scandinavian craftsmanship.
Rising like a man-made summit from an existing Norwegian log cabin, the extension becomes an inhabitable beacon, where thirty steps ascend to a panoramic perch overlooking Halnefjorden lake and the vast plains of southern Norway. Bridging the past with the present, Cabin Thunder Top suggests a future shaped by imbued memory, innovated tradition, and a deep understanding of the Norwegian landscape.
Read the whole story of Cabin Thunder Top, here!
Story Nine
Tin Can Castle by Kosmos Architects is A Nomadic Futuristic Retreat
In the ninth episode, Kosmos Architects explore poetic living through Tin Can Castle, developed with Château Chapiteau—a playful, sustainable, modular haven that reimagines temporary, nature-connected habitation. Reshaping the notion of shelter, this futuristic, impromptu refuge responds to the need for immediate and unexpected housing. Located in north-east Georgia’s Kakheti region, where vineyards, monasteries, and wild nature coexist, Tin Can Castle is a metallic-skinned artefact, a one-of-a-kind temporary shelter, and a flexible architectural system.
Designed as part of a growing nomadic co-living community, the project offers an affordable, adaptable unit envisioned to host art residencies and children’s camps, fostering cultural and social exchange. Rooted in imagination, it reflects architecture’s capacity to respond to emotional needs, desires, and shared experiences.
Built from locally sourced and repurposed materials, the self-contained structure combines simplicity with ingenuity. A timber frame, reused tires, and a corrugated metal skin create a lightweight yet stable system. Experimental yet grounded, it offers a sustainable and flexible refuge for wanderers and dreamers.
Read the whole story of Tin Can Castle, here!
Story Ten
Prado Toro by Extrarradio Estudio Is A Tiled Retreat Rooted in the Castilian Landscape.
In the 10th episode, we trace Extrarradio Estudio into the mountainous landscape of central Spain, where Thoreau’s confession in Walden—“I went to the woods because I wished to live deliberately”—finds contemporary architectural expression. With Prado Toro, a 40m2 refuge partially embedded into the slope of the Sierra de Gredos, the practice translates that desire into a vernacular of retreat, intimacy, and belonging, shaping an architecture rooted in climatic sensitivity, material restraint, and the quiet rituals of rural life.
Drawing from the anonymous intelligence of traditional construction described by Rudofsky (1964), the project employs ceramic tiles, restrained openings, and compact spatial organization to shape a contemporary refuge. Its tactile materiality and immersion to topography echo Frampton’s (1983) critical regionalism, while the semi-buried structure recalls Heidegger’s (1971) understanding of dwelling as an attentive relationship between earth, sky, and everyday ritual. Architecture here is inseparable from territory, shaped by the material and cultural forces of the Spanish landscape not as passive scenery but as an active generator of form, inhabitation, and spatial identity (Díaz Moreno & García Grinda, 2011).
Prado Toro resists the contemporary obsession with excess, proposing instead an architecture of attentiveness, reduction, and permanence. This small tiled refuge reminds us that simplicity is never deprivation; it is a form of clarity. A way of dwelling closer to the land, to climate, and perhaps, as Thoreau imagined, to oneself.
Read the whole story of Prado Toro, here!
Story Eleven
Cucu by Samsú & Studio Bucky is a Cocoon-Like Refuge Referencing Ireland’s Rural Tower Houses.
In the eleventh episode, we meet Cucu, a 20m² cocoon-like refuge conceived by Samsú and Studio Bucky across the rolling Irish countryside of County Westmeath. More than a secluded escape, the project reinterprets Ireland’s vernacular tower houses through a contemporary lens, transforming the architectural language of protection, verticality, and rural permanence into a deeply atmospheric dwelling designed for slowness, introspection, and sensory recalibration. Through its tactile materiality, cocoon-like geometry, and carefully framed relationship to the landscape, the cabin explores how architecture alone can influence perception, behaviour, and the experience of time.
Cucu’s tapered tower form, its vermilion red-stained timber boards external cladding, the outdoor hand-hammered copper bath, the built-in multifunctional interior, and the elevated bedroom giving the impression of sleeping within the clouds are specially designed to slow bodily movement and encourage heightened awareness of light, sound, and atmosphere. Additionally, Cucu’s red colour carries both visual and cultural resonance within Irish rural vernacular vocabulary allowing the cabin to emerge as a distinct object remaining deeply rooted in the sense of the place — a folly or a beacon signaling the transcendence from the urban to the rural, and from the digital to the analogue.
Rather than relying upon technological excess, Cucu embraces a low-impact architectural ethos aligning closely with vernacular traditions, where sustainability emerged through necessity, local knowledge, and material pragmatism. Holding in its red-stained skin the tilt of morning light, Cucu frames dwelling as an act of attunement with the wind through the trees and the simple joys of life.
Read the whole story of Cucu, here!
Story Twelve
La California by caarpa is a Salmon-Pink Maritime Refuge Rooted in Sardinia’s Industrial Heritage.
In the twelfth episode, we follow caarpa reimagining Sardinia’s industrial heritage through the transformation of California—a 60-square-metre former high-temperature cooking room within a historic tonnara, the traditional tuna-processing complex—into a pink-salmon domestic refuge by the sea.
Along Sardinia’s Costa Verde, former tuna-processing tonnare shaped a unique industrial-domestic architecture tied to seasonal fishing, collective labour, and harsh coastal climate. These complexes included double-height halls, patios, warehouses, and sleeping quarters, with the ‘California’ cooking rooms designed for extreme heat dissipation during tuna boiling. Though the industry has disappeared, many structures remain as abandoned or altered fragments embedded in coastal villages.
The project La California by caarpa reactivates one such building, previously subdivided into holiday units, by restoring its original full-height spatial generosity. A central concrete pillar remains as a trace of later modifications. The renovation introduces a raw birch kitchen concealing services, an Orosei marble bench that doubles as seating and circulation, and a mezzanine bedroom. The rear patio features exposed brass plumbing for outdoor washing, while interiors use terrazzo and handmade turquoise tiles. A pink façade connects the building to Sardinia’s geological palette of trachyte color traditions.
Shaped by the island’s industrial memory, the cycles of labour, and the seasonal rhythms of the sea, La California becomes a maritime refuge entrusted to the warmth of wood, the gravity of concrete, and the quiet sensuality of pink.
Read the whole story of La California, here!
Story Thirteen
The Root by Kasawoo is a Burgundy-Red Timber Retreat Addressing Touristification in Rural Zakynthos
“The Root stands on land that has belonged to my family for generations; my brother and I spent our childhood summers there and, ever since, being in Zakynthos has remained a grounding experience for me. However, I have witnessed the island rapidly changing over the years, with increasing amounts of farmland being transformed into luxury seasonal accommodations that place enormous pressure on the island’s finite resources. As an architect, this has instilled in me a profound sense of urgency and responsibility: how can we build more gently within fragile landscapes?” says Katie Kasabalis, co-founder of the London-based architecture practice Kasawoo.
In the thirteenth episode of ‘The Summer Refuge’ series, curated by Archt. for Archisearch, Kasawoo’s 20m² cabin in Zakynthos, embedded within an active vineyard, reframes the idea of the summer refuge through anticipation, return, and the continuous renegotiation of memory. Bringing into dialogue a derelict traditional rural Greek cottage—where Katie’s grandmother grew up—with a burgundy-red prefabricated timber structure, The Root explores notions of disconnection, slow living, and Martin Heidegger’s concept of Dasein. Suspended between ruin and renewal, memory and contemporary inhabitation, the project interweaves past, present, and future through a radical yet restrained architectural gesture.
In this context, Archisearch’s Editor-in-Chief, Melina Arvaniti-Pollatou, talks with Katie Kasabalis about a seasonal home rooted in memory, small-scale living as a sustainable luxury, more attentive modes of building within fragile island landscapes, and the paradox of returning to places that are at once deeply familiar and inevitably changed.
Read the whole story of The Root, here!
Story Fourteen
Casa Sa Cova by Missió 21 reinterprets Mallorca’s traditional Barraca as a Coastal Refuge
There are still places in the Mediterranean where the landscape resists becoming a backdrop. Portocolom, on Mallorca’s eastern coast, is one of them. Its historic quarter, Sa Capella, remains among the island’s rare fishing settlements where architecture, labour and geography continue to form a coherent cultural landscape, largely intact despite the profound transformations brought by mass tourism since the second half of the twentieth century. Here, houses, waterfront, boathouses and harbour are understood not as discrete elements but as a continuous maritime infrastructure shaped by generations of fishermen.
It is within this fragile equilibrium between permanence and change that Missió 21 Arquitectes insert Casa Sa Cova, reinterpreting the vernacular barraca to propose a Summer Refuge rooted in everyday life, where climate, collective memory, local labour and materiality continue to shape architecture from within. In an era when Mediterranean domesticity is increasingly commodified through images of effortless leisure, Missió 21 remind us that the most enduring forms of summer architecture emerge from attentive coexistence with the sense of place. In Casa Sa Cova, the vernacular becomes a living methodology through which architecture quietly participates in the long cultural sedimentation of Portocolom itself.
